Trung hoc Nông Lâm Súc CẦN THƠ- Quyển 5 _Trung hoc Nông Lâm Súc CẦN THƠ- Quyển 5_Trung hoc Nông Lâm Súc CẦN THƠ- Quyển 5_Trung hoc Nông Lâm Súc CẦN THƠ- Quyển 5_Trung hoc Nông Lâm Súc
 
thnlscantho-5
QUYỂN 5  
  TRANG CHỦ
  TIN TỨC
  THÔNG BÁO
  TRANG KHOA HỌC
  => Cuộc đời và di huấn của nữ thiền sư
  => Năm dê nói chuyện mèo
  => 31 ngày rong chơi... 170 -171
  => Cây sơ ri Gò Công
  => Tái cơ cấu sản xuất lúa gạo VN
  => Nhà sáng chế laser Charles Townes qua đời
  => Tai nạn hạt nhân
  => Bệnh tiểu đường
  => Dỏm khắp mọi nơi
  => Ba cái chuyện ruồi bu kiến đậu
  => Thế giới thực vật quanh ta
  => Mừng ngày quốc tế phụ nữ
  => Chúng ta không còn nơi nào ẩn núp
  => Rèn luyện kiến tạo nguyên tố mới
  => Chỉ là một chuyến đi
  => 31 ngày rong chơi...172-173
  => 31 ngày rong chơi...174-175
  => Những sách nói về Châu Á..
  => Từ sữa bò đến sữa người
  => Thất bại đa văn hóa
  => Thực phẩm và phóng xạ
  => 31 ngày rong chơi... 176-177
  => 31 ngày rong chơi...178-179
  => Biết rõ hơn đôi chút...
  => Bonjour Việt Nam
  => Ứng dụng vàng trong y khoa
  => Chó tây chó ta
  => Hảy trân quý cuộc sống ngày hôm nay
  => Tóc tơ vàng
  => Thời trang Paris
  => 31 ngày rong chơi..180-181
  => 31 ngày P 182-183
  => Tình trạng chạy đua vũ khí..
  => Máy gia tốc hạt nhân
  => Có nên ăn chay hay không
  => 31 ngày rong chơi..184-185
  => Dồn điền đổi thửa ở Miền Trung và ĐBCL
  => Xử dụng kim loại đất hiếm
  => Bệnh than kinh niên
  => 31 ngày P 186-187
  => Nói láo hay nói thiệt
  => Tiến bộ ở ngành sinh học
  => Dồn điền đổi thửa Miền Trung
  => 31 ngày rong chơi 188-189
  => Cọ dừa Oil palm
  => Đăng cay ngọt bùi mùa phục sinh
  => Phát minh khoa học... P1
  => 31 ngày lang thang P 190-191
  => Du khách mang siêu khuẩn..
  => 31 ngày rong chơi 192-193
  => Ngừa ung thư tùy thuộc
  => Hiểu thế nào là Cửu huyền
  => Kỳ thị chủng tộc tại Canada
  => Vỏ khí hạt nhân - P 1
  => Vỏ khí hạt nhân . Phần 2 và 3
  => Phát minh khoa học từ bắt chước ... P2
  => 31 ngày P 194-195
  => Phải chăng chuyện động đất...
  => Thời trang Cali năm 2015
  => Nỗi khổ của phiến quân...
  => 31 ngày rong chơi 196-197
  => Mục và súc khác nhau thế nào
  => Tản mạn về tôm hùm Bắc Mỹ
  => Đã và sướng gì đâu
  => Anh hùng kín đáo...
  => Dã man, tàn nhẫn...
  => Nước và con người P1
  => Discreet hero - Vargas Llosa
  => 31 ngày P 198-199
  => Khi Bác sỷ bị ung thư não
  => Kỹ thuật sinh học Crispr
  => Nuôi dế làm thịt bíp tết
  => Chuyện ngày về
  => 31 ngày rong chơi miền Đất Phật. P 200-201
  => Xử dụng nọc độc nhện
  => Nước và con người P2
  => 31 ngày P202-203
  => Học trường quản trị...
  => Xém chết vì rượu
  => Nghiên cứu phát triển Phú Quốc
  => 31 ngày rong chơi...204-Hết
  => Tìm hiểu sinh thái nhân văn
  => Động đất tại Nepal
  => Tiến bộ khoa học - Phần 2
  => Chó và người
  => Chào đón ngày lễ Mẹ
  => Ông uông bà chê
  => Bình thường mới ở Trung Quốc
  => Phim Cô Bé Lọ Lem
  => Cải tổ đại học ở Trung quốc
  => Chấm dứt cải cách ở TQ ?
  => Vô thường - Vô ngã
  => Thách thức thực sự...
  => Khi cao niên mất ngủ
  => Bí mật về xác ướp thú vật ở Ai Cập
  => Chấm dứt cải cách ở Trung Quốc - P2
  => Đụng tường
  => Nướng vỉ, nướng sắt và hội chứng BBQ
  => Thách thức thực sự ở Thái Bình Dương
  => Trường sinh bất tử
  => Ăn nhiều muối và bệnh tăng huyết áp
  => Vùng thiên nhiên Bình Trị Thiên...
  => 20 điều biết hơn..
  => Thư của GS Tôn Thất Trình
  => Hoa Kỳ khảo cứu...
  => Vần đề chủng tộc ở Trung Quốc
  => Bán ảo tưởng
  => Trận động đất sắp tới xảy ra ở đâu
  => VN muốn mua ...
  => Bia Việt Nam - Phần 1
  => Ngộ độc thực phẩm do vi khuẩn Listeria
  => Tại hải ngoại dân nghỉ hưu hay làm gì?
  => Bệnh kém trí nhớ
  => Thuốc kháng sinh
  => Khi cơm chẳng lành canh chẳng ngọt
  => Bia Việt Nam - Phần 2
  => Non cao tuổi vẫn chưa già
  => Tìm hiểu về loài ong
  => Những bộ mặt mới về năng lượng ở Hoa Kỳ năm 2015
  => Thế giới loài hoa trong thi ca Việt
  => Tìm hiểu loài ong - Phần 2
  => Vui buồn ngày Lễ Cha
  => Một người cha tuyệt vời
  => GS Robert Barone
  => Bệnh cảm
  => Nguyên tố Uranium
  => Những bộ mặt mới ... Phần 2
  => Sức khỏe trong tay bạn
  => Khi tui nấu tui ăn
  => Bệnh cúm
  => Mừng hụt
  => Mồ hôi
  => Fast food hay fat food
  => Ngành khoa học dữ liệu
  => Sáu giờ ba mươi
  => Sao Diêm Vương
  => Báo Đất Việt phỏng vấn TS Trần Văn Đạt
  => Bệnh đậu mùa
  => Hội chứng viêm phổi Trung Đông Mers-CoV
  => Chất béo Trans rất nguy hiểm cho sức khỏe
  => Cha mẹ già hải ngoại
  => Chiến tranh tương lai - Phần I
  => Bệnh lao
  => Thịt chó thịt mèo
  => Chiến tranh tương lai - Phần 2
  => Việt Ba lô trên miền đất lạ
  => Bệnh Si đa
  => Tìm hiểu về loài ong - Phần 3
  => Bớt ăn thịt là tốt nhất
  => Sức mạnh mềm của Trung Quốc - Phần 1
  => Bệnh phong đòn gánh
  => Người Việt trồng lúa tại Camargue Pháp
  => Sinh tố B12
  => Cái ngàn vàng của cọp đực
  => Bệnh sốt rét tê liệt
  => Sức mạnh mềm Trung quốc -- Phần 2
  => Tôi có một ước mơ
  => Vợ chồng già lớp tuổi 70
  => Hố đen trong vũ trụ
  => Nội, Ngoại Mông ngày nay
  => Bệnh quai hàm
  => Chuyện khó nói của con kiki
  => Nước Lào ngày nay
  => Nghiện ngập - Phần I
  => Trai hay gái
  => Kiếp tha hương
  => Thèm chất ngọt và bệnh tiểu đường
  => Lycopene trong tomato là gì?
  => Dầu mỡ và sức khỏe
  => Du lịch Canada
  => Hip-hop - P 1
  => Bệnh ban đỏ
  => Nghiện ngập. Phần 2
  => Trời u ám
  => Hip-hop. Phần 2
  => Bệnh ho gà
  => Chúng ta biết gì về Pluto
  => Động đất cấp 9.2
  => Bễ mánh rồi
  => Nước Cam Bốt ngày nay
  => Thèm cơm
  => Bệnh sốt xuất huyết
  => Thời tiết bất thường năm 2015
  => Chúng ta biết gì về hành tinh Kepler-452b
  => Cam bốt ngày nay - Phần 2
  => Uống sữa bò có tốt cho sức khỏe không?
  => Niềm vui cao niên
  => Bệnh dịch tả
  => Hoa dại làm mù lòa
  => Thái Lan ngày nay - Phần I
  => Bệnh giun chỉ
  => Bệnh tâm thần
  => Bệnh nói láo
  => Bệnh đau gan C
  => Bàn tay lông lá của tập đoàn kỹ nghệ thực phẩm
  => Giải quyết lương thực trong hiện tại và tương lai
  => Nước Thái Lan ngày nay - Phần 2
  => Bệnh sốt Đức Rubella
  => Khuyên đừng uống rượu
  => Súp Vi Cá
  => Giải quyết lương thực ... Phần 2
  => Mã Lai Á ngày nay
  => Đời đẹp như mơ
  => Vai trò của sinh tố trong cơ thể
  => Mùa vu lan
  => Tôi phạm tội sát sanh trợ tử thú y
  => Giải quyết lương thực. Phần 3
  => Mã Lai Á ngày nay - Phần 2
  => Singapore ngày nay - P 1
  => Nhà máy phát điện không thải khí nhà kiếng
  => Gai cột sống
  => Mí mắt sụp một bên
  => Cẩn thận với thuốc thiên nhiên
  => Singapore ngày nay - P 2
  => Du Lịch Thánh địa
  => Bệnh Multiple Myeloma
  => Bệnh ngứa của người bơi lội
  => Đưa em lên đỉnh tuyệt vời
  => Chúng ta có thể đảo ngược lão hóa được không?
  => Lạm bàn phát triển tỉnh Đồng Nai - Biên Hòa
  => Thánh Địa Indein
  => Bệnh tuyến giáp trạng
  => Dược thảo và tác dụng phụ nguy hiểm
  => Nam nữ bình quyền
  => Long An - Phần I
  => Bệnh Paget
  => Trở lại Kalaw, Mayamar
  => Trồng nho độc đáo trên đất núi lửa
  => Việt nam trước nguy cơ nước biển dâng cao
  => Chuyện du học bằng ghe
  => Nước biển đang dâng cao trầm trọng
  => Long An - Phần 2
  => Hải phòng xưa và nay
  => Cá tôm sò ốc ăn sống được không
  => Ung thư máu
  => Tìm hiểu về loài kiến
  => Obama và Á châu
  => Hiện có bao nhiêu cây rừng trên thế giới
  => Bệnh viêm gan B
  => Bệnh suyễn
  => Nhiệm vụ của phổi
  => Hạnh phúc đối diện tử sanh
  => Xã hội đen
  => Nạn phá rừng hiện nay trên thế giới
  => Nhức đầu
  => Bệnh lao bò
  => Ngày tàn của thuốc kháng sinh
  => Áp dụng biến đổi di truyền sản xuất thuốc trị ung thư
  => Chất béo trong máu
  => Nghĩ về tâm từ và nhân ái
  => Xã hội đen Nhật
  => Tại sao sâu keo bài tiết phân lên đọt bắp
  => Ho
  => Guayule
  => Không có chết, không có sợ
  => Hảy an nhiên trong tỉnh thức
  => Tảo xanh có thể trị mắt mù
  => Hảy nhìn Trung quốc Tập Cận Bình làm gì?
  => Xã hội đen Nhật - Phần 2
  => Bệnh thống phong
  => Palm oil và sự mất dần rừng nhiệt đới
  => Đạp xe, một cái mode đang lên tại hải ngoại
  => Trứng gà tại...
  => Uống cà phê chiều tối và giấc ngủ
  => Kỷ thuật - Technology ngày nay là gì đây ?
  => Bịnh Đính Xương
  => Virus influenza
  => Chồng giận thì vợ bớt lời
  => Thế giới chấm dứt phá rừng vào năm 2030
  => Kỷ thuật - Phần 2
  => Cần sa
  => Bệnh mắc toi
  => Ông đi đường ông, tui đường tui
  => Vua Quang Trung vị anh hùng dân tộc
  => Săn heo rừng ở Phi Châu
  => Bải biển Silicon Beach Nam Cali
  => Thoái vị của xương
  => Bác sỉ thú y nói chuyện về gạo
  => Nạn đói đang hoành hành thế giới do thất mùa
  => Trần Hưng Đạo đánh tan quân Nguyên - Mông
  => Mi Nô và tôi
  => Tương lai thực phẩm
  => Bệnh vẩy nến
  => An toàn vệ sinh thực phẩm trên thế giới, một ảo tưởng
  => Nắng mưa là bệnh của trời
  => Đổi đời
  => Nhớ về đồng nghiệp xưa
  => Tỉnh Vân Nam - Phần 1
  => Bệnh loãng xương
  => Lê Lợi đánh thắng quân Minh
  => Gió đã xoay chiều: cỏ ngọt Stevia
  => Chuyện tám trứng
  => Cỏ cây cũng biết phỉnh lừa
  => Sông ngòi Miền Trung
  => Tỉnh Vân Nam - Phần 2
  => Bệnh Giang mai
  => Trồng lúa cổ truyền - P 1
  => Về những phản hồi II
  => Áp dụng sinh học di truyền vào công nghệ thẩm mỹ
  => Chữ Tâm trong văn học Việt
  => Molly
  => Tình Quảng Tây - Phần 1
  => Trồng lúa cổ truyền - Phần II
  => Chuyện hưu nai
  => Tại sao động vật chọn sắc đẹp làm tiêu chuẩn chọn bạn tình
  => Tỉnh Quảng Tây - Phần II
  => Triệu chứng tiên khởi bệnh gan
  => Phát triển trồng lúa nước thời cỗ đại - Phần 1
  => Nhứt vợ nhì trời...
  => Khoa học có khả năng làm trẻ hóa con người
  => Con Thắm
  => Bản nhạc mùa hè
  => Tỉnh Quảng Đông - Phần 1
  => Bịnh tiểu đường
  => Trồng lúa nước thời cỗ đại - Phần 2
  => Cá salmon tại Bắc Mỹ
  => Phỉnh gạt để sinh tồn
  => Thần dược
  => Quảng Đông - Phần 2
  => Bệnh ung thư
  => Đông Tây Tam kiệt
  => Trồng lúa cỗ truyền thời Bắc Thuộc - P 1
  => Loài động vật thủ đoạn lưu manh
  => Hiện tượng thực phẩm chức năng
  => Xa kê Nhật ngày nay
  => Chập chờn bóng ma
  => Hai kiểu trang sức thiếu nữ Âu Mỹ thời nay - Phần 1
  => Ngôi nhà ma
  => Bệnh phong cùi
  => Trồng lúa cỗ truyền - Phần 2
  => Hai kiểu trang sức ... Phần 2
  => Tui làm "Chuyên Gia" ở Phi Châu
  => Tản mạn về thịt bò thịt trâu
  => Bình trữ điện
  => Bệnh tim
  => Bộ óc trẻ sáng lạng nhất năm 2015
  => Tui làm "Chuyên Gia" ở Phi Châu - P 2
  => Nên chọn thịt đỏ hay thịt trắng
  => Cầu Mỹ Lợi và kinh tế Gò Công
  => Bình trữ điện - Phần 2
  => Bệnh sốt rét
  => Bệnh giời ăn
  => Chào đón ngày tử tế 13 tháng 11
  => Phát triển trồng lúa cải tiến thời Pháp thuộc- P 1
  => Áp dụng siêu-vi-thể kim loại trong canh tác hoa màu
  => Tui làm "Chuyên Gia" - Phần 3
  => Pê Ru
  => Tuyến não thùy
  => Phát triển trồng lúa cải tiến thời Pháp thuộc - P 2
  => Về hưu mới thấy cuộc đời đáng yêu
  => Làm sao tế bào "nói chuyện" với nhau
  => Brooklyn
  => Từ căm thù chính mình đến hận thù kẻ khác
  => Medulla Oblongata
  => Khôi phục rừng ngập măn Kiên Giang
  => Ki Ki
  => Biến đổi khí hậu toàn cầu - P 1
  => Nước Miến Điện
  => Nhân biến cố Paris nghĩ về tâm an trong nghịch cảnh
  => Biến đổi khí hậu - Phần 2
  => Con chim con
  => Nước Miến Điện - Phần 2
  => Nhớ về xứ Mali
  => Tai biến mạch máu não
  => Muốn tới đâu thì tới
  => Biến đổi khí hậu - Phần 3
  => Nấm thông đỏ Nhật Bổn
  => Bạch huyết cầu
  => Thuốc phê captagon
  => Biến đổi khí hậu - Phần 4
  => Tại sao LA lại mất hết nhuệ khí kinh tế so với SF
  => Túi Mật..
  => Thế hệ sandwich VN tại hải ngoại
  => Tại sao đàn bà sống lâu hơn đàn ông?
  => Cập nhật vũ trụ
  => Cá hồi sửa đổi di truyền
  => Khuyến mãi xanh hay tẩy não xanh
  => Tại sao có nhiều bệnh xuất hiện theo mùa
  => Sản xuất lúa hiện đại - Phần 1
  => Dây thanh âm
  => Béo phì
  => Sản xuất lúa hiện đại - Phần 2
  => Nước lạnh nước mát tuyệt vời
  => Thuốc mới trị chứng đau nhức
  => Giấc mơ con đường tơ lụa mới
  => Trà sữa
  => Lúa gạo qua văn hóa dân gian
  => Tai hại của độc canh một giống thuần chủng
  => Vài câu chuyện tiến bộ kỷ thuật
  => Cái lưởi
  => Lúa gạo qua văn hóa dân gian - Phần 2
  => Nhà Tây Sơn
  => Tầm quan trọng của giáo dục và khuôn mẫu
  => Vài câu chuyện tiến bộ kỷ thuật ... Phần 2
  => Yếu tố môi trường gây ung thư
  => Con mắt
  => Thiên đường tại thế đâu xa
  => Chú Hai Nhân
  => Nhà Tây Sơn - Phần 2
  => Tiến bộ kỷ thuật - Phần 3
  => Làn da
  => Từng ngày một
  => Chừng nào cả vũ trụ nổ tan tành
  => Lúa gạo qua văn hóa dân gian - Phần 3
  => Rượu vang ngày nay
  => Tiệc tùng cuối năm ăn vô biết liền
  => Triễn vọng kỹ thuật năm 2016
  => Đôi môi
  => Mất ngủ
  => Bệnh tim mạch
  => Tiên đoán khí hậu năm 2016
  => Công ăn việc làm tương lai thế giới
  => Người Việt hải ngoại nghĩ gì về bệnh tiểu đường
  => El Nino ảnh hưởng vào đời sống như thế nào
  => Cập nhật hiểu biết "mới" từ năm 2016
  => Năng lượng cơ thể
  => Giấc Ngủ
  => Từ Darwin đến H5N1
  => Khả năng biến đổi hành vi qua ức chế gen
  => Cập nhật hiểu biết mới
  => tuổi trưởng thành
  => Norovirus trên du thuyền
  => Ảnh hưởng của El Nino vào sản xuất ngũ cốc
  => Dân Hoa Kỳ uống rượu thay thế sâm banh nào?
  => Công nghệ ô tô điện
  => Ung thư
  => Lúa gạo qua văn hóa - P4
  => Nước Úc - cập nhật
  => Tâm sự cuối năm
  => Vài khám phá mới cho nông nghiệp
  => Bệnh lẫn
  => Giấc mơ làm giàu
  => Bổ sung bảng hóa học tuần hoàn
  => Đừng nên uống bia....
  => Rượu và sức khỏe
  => Sản xuất và thương mại lúa gạo
  => Phát minh ở đầu thế kỷ 21
  => Lúa gạo qua văn hóa dân gian- P 7
  => Món mặn ngày xuân
  => Biến đổi khí hậu và con người
  => Bạn biết gì về Facebook. Phần 1
  => Ngừa ung thư bằng thực phẩm
  => Bạn biết gì về Facebook. Phần 2
  => Sông ngòi miền Cao Nguyên Việt Nam
  => Một kỷ niệm dạy Lịch Sử
  => Ung thư làm sụt cân
  => Burundanga là gì
  => Mẹo vặt tránh táo bón
  => Dinh dưỡng cơ thể
  => Chuyện tình Bìm và Bip
  => Nhà ơi! Tôi gọi mình là nhà tôi
  => Khoa học tiến bộ như thế nào trong 20 năm tới
  => Có những giấc mơ
  => Phải chăng đây là một chuyện giả tưởng
  => Tỏi
  => Vũ khí Laser của Hoa Kỳ
  => Chiến tranh và hòa bình của Leo Tolstoi
  => Hồi tưởng biến cố sóng thần Fukushima
  => Có loại cholesterol nào tốt cho sức khỏe?
  => Cần sa y khoa
  => Atmospheric aerosol và sự thay đổi khí hậu
  => Môi trường và các vấn nạn ở VN
  => Chuyện bếp núc và kẻ thù vô hình
  => Hong Kong
  => Tôi tốt nghiệp trường làng
  => Chuyện nhà quê
  => Liệu pháp miễn dịch trị ung thư
  => Coi chừng chó tại phi trường Canada
  => Sinh thái Đồng Bằng Cửu Long
  => Thiên đường trốn thuế
  => Tại sao chúng ta cần ngủ
  => Sông ngòi miền Bắc Việt Nam
  => Chuyện vui vơ chồng
  => Tuổi già và niềm vui ảo
  => Đương đầu với hiện trạng xấu dần của ĐBCL
  => Thời trang Cali 2016
  => Trình diễn thời trang Cali - Phần 3
  => Yogurt
  => Trở lại Kalaw(tt)
  => Chào mừng Ngày lễ Mẹ
  => Độc hại của đường fructose
  => Trồng cao su thiên nhiên
  => Thủy triều và con người
  => Hai trái cây kỳ diệu
  => Phán xét người
  => Tổ chức quản lý và giáo dục NN Việt Nam
  => Trở lại K
  => Tổ chức quản lý và giáo dục NN - Bài 2
  => Biết ăn gì đây hở trời
  => Thực vật là nhà toán học tài ba
  => Hạnh nhân nhiệt đới - cây bàng
  => Trận tử chiến giữa kiến vàng và kiến hôi
  => Người mang tim heo
  => Cây trái nhàu - Noni
  => Vận động thường xuyên và sức khỏe
  => Thực vật và con người
  => Liên hệ giữa ung thư và điện thoại di động
  => Bông hồng xanh dương
  => Bắn chim
  => Kính chào sư phụ trong ngày lễ cha
  => Món ăn đặc sản địa phương VN
  => Chuyện vui về ngày lễ cha ở hải ngoại
  => Dùng tế bào gốc chửa trị đột quỵ
  => Hiện thực mới của Nhật
  => Tại sao gạo tím đen ...
  => Thay đổi chánh sách Nhật
  => Nghĩ về tuổi thọ
  => Tế bào -B hay không tế bào -B
  => Hạnh phúc 2.0*
  => Molly nhà tôi bị bịnh rồi !
  => Khám tổng quát
  => Bệnh bao tử
  => Bệnh viêm
  => Thằng Cà Quẹo
  => Resveratrol
  => Ngộ độc thực phẩm
  => Cá mập
  => Resveratrol - Phần 2
  => Hội chứng trống ổ
  => Đối kháng thuốc trụ sinh
  => Coi chừng chó dữ
  => Các mặt trăng
  => Tiến trào vì sao TZO
  => Từ hận chính mình đến câm thù kẻ khác
  => Sâm ngoại quốc và sâm VN
  => Bệnh bạch cầu
  => Tình Cầm
  => Bệnh lú lẫn Alzheimer
  => Lỗ đen
  => Giải thoát
  => Mùa vu lan...
  => Đạo thờ Bà
  => Cập nhật tiến bộ thiên văn
  => Cao nguyên phố núi ..Phần 1
  => Tỉnh Hải Nam
  => Cao nguyên phố núi - P2
  => Bênh ZiKa
  => Môi trường không khí
  => Bệnh EboLa
  => Thảo mộc - 1
  => Chém cha cái khó
  => Tham dự MeKong...
  => Thảo mộc và tâm linh 2
  => Thão mộc và hành vi P3
  => Bệnh Dịch
  => Đại dương và biến đổi khí hậu
  => Đạo đức và di truyền học
  => Giáo Sư Phạm Hoàng Hộ
  => Tưởng nhớ Giáo sư Phạm Hoàng Hộ
  => GS Phạm Hoàng Hộ 1929-2017
  => Điếu văn lễ tang GS PH Hộ của TDH
  => Điếu văn của GS Trương trong tang lễ GS PH Hộ
  => Những năm ảo vọng- Giáo Sư....
  => Sản xuất&Thương mại lúa gạo...
  => Duyên nợ với quê hương
  => Chuyện gạo lứt muối mè
  => Ba thê, núi sập...
  => Những đứa con tinh thàn
  => Ba Thê, Núi Sập cung đường...
  => Sức khỏe và tuổi già
  => Sức khỏe và tuổi già P2
  => Sức khỏe và tuổi già P3
  => Hải đảo Haiti và tôi
  => Bỏ cái tật ghiền
  => Sức khỏe và tuổi già P4
  => Rừng và con người
  => Mùa lễ ăn kiêng Phục Sinh
  => Hiện trạng rạn san hô...
  => Hydropower and....
  => Cách mạng kỹ thuật ...
  => Hydropower ...P2
  => Cách mạng kỷ thuật sinh học P2
  => Cách mạng công nghệ...P3
  => Biển và con người
  => Cách mạng công nghệ...P4
  => Cách mạng kỷ thuật 5
  => Biễn và con người P2
  => Cách mạng kỹ thuật...P6
  => Cách mạng kỷ thuật sinh học P7
  => Cách mạng kỹ thuật sinh học P8
  => Thầy Thái Công Tụng
  => GS Thái Công Tụng:-Rừng lá phổi....
  => Cực đoan và di truyền
  => Ngỡ lòng miǹh là rừng
  => Bài phát biểu trong tang lễ...
  => Đức tin và di truyền
  => The nao la 4D trong toan cau hoa
  => Môi trường là gì
  => Các đại tuyệt chủng sinh vật ...
  => Nữ khoa học gia Tara VanToai ...
  => Yes We Can
  => Nhà maý điện nhiệt hac̣h
  => Moi truong va suc khoe
  => Nha may nang luong nhiet hach
  => Tình trạng sản xuất lúa gạo...
  => Mùa gió chướng
  => Ăn Tết ngày xưa
  => Chó tiến hóa thành bạn thân của người
  => Hoa và mùa Xuân trong thi ca Việt
  => Làm sao để sống thọ
  => Chuyện nhà quê -MPM
  => Coffea Arabica
  => Nguồn gốc lúa Á Châu
  => Người Mẹ can cường
  => Madrid, mùa thu trong mắt ai ...
  => Tiến triẻ̉n liệu pháp miễn dịch trị ung thư
  => Tiến triển liệu pháp miển dịch trị ung thư. Phần 2
  => Bạn biết gì về ung thư
  => Những vị ân sư...
  => Bạn biết gì về ung thư
  TRANG BẠN VIẾT
  TRANG THƠ
  SƯU TẦM ĐIỆN BÁO
  GIẢI TRÍ
  ẨM THỰC
  ĐẶC SAN
  Xuân Bính Thân
  Đặc san xuân Đinh Dậu
  upload
  Nhớ,
Làm sao để sống thọ
27/02/2018

LÀM SAO ĐỂ SỐNG THỌ
Trần-Đăng Hồng, PhD
 


Hình 1. Elizabeth Blackburn and Elissa Epel (2017). A Revolutionary Approach to Living Younger, Healthier, Longer.  The Telomere Effect. Grand Central Publishing New York.

Có thể tóm lược quyển sách dày 398 trang gồm 3 phần và 13 chương nói trên (1) bằng một câu: “Muốn sống được trăm tuổi, ngoài việc áp dụng chế độ ăn uống lành mạnh, vận động thể dục, ngủ đầy đủ, điều quan trọng nhất là phải sống lạc quan, không có căng thẳng tinh thần (stress) và các chứng bệnh thuộc tâm thần”.
Hai tác giả là TS Elizabeth Blackburn, người đoạt giải Nobel về Y học năm 2009, và TS Elissa Epel là nhà phân tâm lý học chuyên khoa về tâm thần.
Elizabeth Blackburn sanh tại Australia, tốt nghiệp BSc về Sinh Hóa tại ĐH Melbourne, tốt nghiệp PhD tại ĐH Cambridge Anh Quốc. sau đó bà cùng chồng đến Hoa Kỳ làm việc tại ĐH Yale University ở New Haven, rồi chuyển đến University of California ở San Francisco.
Năm 1980, bà khám phá telomeres có phân tử DNA đặc thù. Năm 1982, cùng với TS Jack Szostak, khám phá rằng phân tử DNA này ngăn cản nhiễm thể bị hủy diệt, và cùng với TS Carol Greider năm 1984 khám phá enzyme telomerase sản xuất phân tử DNA của telomere.
Năm 2009, bà đoạt giải Nobel về Sinh học / Y học nhờ khám phá về enzyme telomerase. Tác giả thứ hai là TS Elissa Epel, vốn là một nhà tâm lý học chuyên khoa về sức khỏe tâm thần nghiên cứu về căng thẳng tinh thần (stress), lão hóa và chứng mập phì.  Hai nhà khoa học trong 2 lãnh vực khác biệt này cùng nhiều đồng nghiệp khác hợp tác làm nhiều nghiên cứu và quyển sách này là kết quả.
 
Hình 2. TS Elizabeth Blackburn (trái) và TS Elissa Epel (phải)
 
Quyển sách nói gì?
Telomere là gì?
Ở người và động vật, tàn-úa-tế-bào (cell senescence) xảy ra là do sự rút ngắn dần của telomere qua mỗi lần phân bào. Telomere là chiều dài của đoạn mút cuối nhiễm thể có thể dùng để ước tính tuổi thọ. Nhiễm thể (chromosome) là một chuỗi dài DNA. Ở cuối một nhiễm thể là một telomere, giống như đoạn mút của sợi dây cột giày, có nhiệm vụ bảo vệ nhiễm thể, và ngăn chận nhiễm thể này sáp nhập với DNA của nhiễm thể kế tiếp hay kế bên. Sau mỗi lần phân bào, telomere ngắn dần. Khi telomere trở nên quá ngắn, tế bào chết. Như vậy chiều dài của telomere là một “đồng hồ phân tử” (molecular clock) qui định tuổi thọ của mỗi tế bào.
Ở người, telomere là chuỗi dài chứa hàng ngàn đoạn gồm 6 nucleotides trình tự TTAGGG lập đi lập lại (Hình 2). Ngoài ra, ai có mang gen chi phối tuổi thọ FOXO3A có tiềm năng sống trên trăm tuổi. Dựa trên lý thuyết, con người sống tối đa 125 tuổi. Tới nay, chỉ có một người thọ nhất thế giới tới tuổi 122 (bà người Pháp tên Jeanne Calment, mất năm 1997), và thống kê cho biết cho tới năm 2010 thế giới đã có 40.000 người sống trên 100 tuổi. Ở các nước kỷ nghệ, trung bình 1 trong số 6.000 người sống tới 100 tuổi, còn số người thọ hơn 110 tuổi thì rất hiếm, khoảng 1 trong số 7 triệu người. Các nhà khoa học dựa trên chiều dài telomere và vận tốc rút ngắn sau mỗi lần phân bào để tiên đoán tuổi thọ.
 
 
 

Hình 3. Telomere đính ở đầu mút sợi nhiễm thể tương tự như đoạn mút của sợi dây cột giày.
Ở người, trình tự của telomere là TTAGGG. Trình tự này thường được lập lại khoảng 3.000 lần, có thể tới 15.000 cặp base (base pairs). Cứ mỗi lần phân bào, sợi nhiễm thể bị ngắn dần ở đoạn mút, tức telomere bị ngắn dần khoảng 25-300 cặp base (A, C, G, hay T).
Khi telomere quá ngắn, nhiễm thể không còn khả năng chia cắt lúc phân bào, làm tế bào tự chết (apoptosis).
Ở trẻ sơ sinh, telomere có chiều dài khoảng 8.000 đến 13.000 cặp base. Trung bình, hàng năm chiều dài mất khoảng 20 – 40 cặp base. Như vậy ở tuổi 40, telomere có thể mất khoảng 1.600 cặp base. Ở đàn ông telomere ngắn nhanh hơn ở đàn bà, nên đàn bà sống thọ hơn đàn ông.
Ai có telomere thật dài thì ít có bệnh ung thư và một số bệnh khác. Ngược lại ai bị căng thẳng tinh thần cao độ và kinh niên hay có cuộc sống yếm thế bi quan thì có telomere ngắn, thường chết yểu và thường liên kết với nhiều bệnh như tiểu đường, bịnh tim, phong thấp, tai biến (stroke), lú lẫn (dementia) và rỗng xương (osteoporosis) (6). Con người không thể sai khiến telomere, nhưng telomere lắng nghe tâm tư của mình để đáp ứng. Hàng ngày, con người có khoảng 65.000 lần suy tư, vì vậy tâm tư tích cực hay tiêu cực ảnh hưởng đến độ dài của telomere (5).
Như vậy, chiều dài của telomere cho phép ta tiên đoán khá chính xác tuổi thọ, và hiện tượng lão hóa (ageing) có liên quan đến việc thâu ngắn của telomere (2).Telomere mang tính di truyền. Nếu cha mẹ và ông bà nội và ngoại sống thọ, đứa bé mới sanh có telomere dài. Tuy nhiên đứa bé này có trường thọ khi trưởng thành hay không lại là chuyện khác. Theo thời gian, telomerengắn dần. Vận tốc thâu ngắn tùy thuộc vào cách ta sống. Người bẩm sinh có telomere dài nhưng có thể chết sớm vì cách sống không lành mạnh làm lão hóa nhanh, làm gia tăng vận tốc thâu ngắn telomere.  Ngược lại người bẩm sinh có telomere ngắn tức có thể chết yểu, nhưng có thể sống thọ nhờ có lối sống lành mạnh nên kìm hãm làm chậm vận tốc lão hóa (5).
Telomerase là một enzyme. Trong tế bào, telomerase giúp tái tạo telomere khi telomere bị bào mòn (4). Tế bào chứa nhiều telomerase thì sống thọ hơn (4).
Yếu tố nào gây thâu ngắn nhanh telomere?
Đây là phần tác giả muốn lưu ý đọc giả, nhất là giới trẻ, muốn sống thọ phải có cách sống như thế nào, mặc dầu bẩm sinh có telomere dài hay ngắn (2).
Hẳn ai ai cũng biết là chọn khẩu phần ăn uống lành mạnh, tập thể dục đều đặn, tạo giấc ngủ ngon đều rất tốt cho sức khỏe và góp phần vào sống thọ vì làm gia tăng cơ chế miễn nhiễm trong cơ thể, không những giảm thiểu bệnh tật thông thường như cảm cúm, mà còn ngăn cản một số bệnh giết người thầm lặng như cao huyết áp, cao mở, cao đường trong máu, giảm thiểu tai biến (stroke), bịnh tim và một số bịnh ung thư.
Một nghiên cứu năm 2014 tại Hoa Kỳ cho biết những ai hàng ngày uống 0,59 lít nước ngọt (chứa đường) thì có telomere ngắn hơn, tương ứng với 4,5 năm tổn thọ so với người không uống nước ngọt, còn ai uống 0,237 lít/ngày thì tổn thọ 2 năm sớm hơn.
Ngược lại, ai ăn nhiều cá giàu omega-3 thì có telomere dài hơn. Nghiên cứu ở ĐH California tại San Francisco thử nghiệm omega-3 trong máu của 608 bệnh nhân trung niên có bịnh đau tim liên tục trong 5 năm, hễ ai có lượng omega-3 cao trong máu thì có tolemere dài hơn và ít bị chết hơn.
Có rất nhiều yếu tố để đạt tuổi thọ cao, quan trọng nhất là tránh những gì ảnh hưởng làm gia tăng vận tốc lão hóa (2).
Đó là:
- Chất độc hại: gồm thực phẩm biến chế, thức ăn đóng họp, xay xỉn rượu, nghiện ngập thuốc phiện, hút thuốc, tiếp cận với thuốc sát trùng, thuốc diệt sâu, diệt cỏ, thở không khí ô nhiễm, nguồn nước uống ô nhiễm, thực phẩm chứa chất độc.
- Thuộc dạng tâm thần: thời thơ ấu bị bạc đãi bị hành hạ, trẻ sanh lúc mẹ mang thai bị bịnh tâm thần, cô nhi sống trong trại mồ côi, bị chấn thương tinh thần như cha mẹ chết, cảm thấy bị kẻ khác đe dọa, hay có bản tính đe dọa kẻ khác, sống cô đơn không giao tế với láng giềng, căng thẳng tinh thần (stress), lo âu trường kỳ, trầm cảm (depression), dễ giận dữ bực tức, đầu óc vẩn vơ không kiểm soát được, hạnh phúc đổ vỡ, cố đè nén tâm tư, có thái độ hoài nghi, bi quan, bản tính lúc nào cũng chỉ trích phỉ báng người khác mà không có lý do chính đáng, bị viêm trường kỳ, Chính những yếu tố tiêu cực này chiếm ảnh hưởng tới 50% tuổi thọ (2).
Làm cách nào để giảm căng thẳng tinh thần (stress).
Những biện pháp như thiền định, tu niệm, taichi đều có hiệu quả tốt làm giảm căng thẳng tinh thần, kìm hãm lão hóa và vì vậy gia tăng tuổi thọ (5).
Thể dục nhẹ nhàng có khả năng duy trì telomere. Không cần phải chạy marathon hàng tuần hay đến luyện tập 3 giờ/ngày ở các gym, mà chỉ cần thể dục nhẹ nhàng như hít thở thật sâu, taichi, yoga mỗi tuần 3 lần, mỗi lần 45 phút là đủ duy trì telomere (3).
Một nghiên cứu ở Đức năm 2015 cho biết cử tạ nặng không giúp gia tăng enzyme telomerase. Tuy nhiên, tập thể dục nhẹ nhàng như đi bộ, đi nhanh làm gia tăng gấp đôi lượng tolemerase trong vòng 6 tháng.
Hạnh phúc gia đình là yếu tố quan trọng để sống thọ. Cặp vợ chồng có con cái sống hạnh phúc làm tăng tuổi thọ. Ngược lại, cảnh vợ chồng lục đục, bạo lực gia đình thì cả hai đều có telomere thâu ngắn nhanh (3).
Một nghiên cứu thực hiện trên hai nhóm đàn bà. Một nhóm bà mẹ nuôi dưỡng con cái khỏe mạnh, và nhóm bà mẹ nuôi dưỡng con cái bị tật nguyền, bịnh khó trị, So sánh telomere giữa 2 nhóm, thì các bè mẹ ở nhóm có con bệnh khó trị có telomere ngắn hơn và ngắn nhanh hơn (8). Cũng vậy, những ai chăm sóc người bệnh lú lẫn (dementia) cũng có telomere ngắn hơn (4, . Ngoài ra, các nghiên cứu còn cho biết những bà mẹ có tolemere ngắn, người bịnh tâm thần, người bịnh tim, người mập béo phì đều có tomerase thấp (8).
Đời người gồm “sanh, bệnh, lão, tử”, có thể chia thành hai thời kỳ, “thời kỳ khỏe mạnh” (healthspan) và “thời kỳ bệnh tật” (disease span). Càng về già, nhất là sau tuổi 50, là thời kỳ bệnh tật thường xuyên. Cuộc sống chỉ có ý nghĩa khi thời kỳ khỏe mạnh lấn áp được thời kỳ bệnh tật ngay cả khi ở tuổi thật già. Điều này ai cũng có thể làm được, nếu gội rữa được những vấn nạn tiêu cực của tâm thần. Nếu được vậy, tế bào được tái tạo, lão hóa bị kìm hãm chậm lại. Nếu không, tế bào lão hóa sẽ tiết chất tạo chứng viêm như cytokines làm cho cơ thể bị viêm kinh niên, làm tắt nghẻn động mạch, phá hủy tụy tạng (pancreas) gây bịnh tiểu đường, hảm hại hệ miễn nhiễm, làm gia tăng kích thích tố gây căng thẳng tinh thần, cùng với một số bệnh thuộc tâm thần như trầm cảm (depression), PTSA (trầm cảm ở tuổi học sinh thường đưa đến tự tử), và phân liệt tâm thần (schizophrenia) (6).
Các nghiên cứu so sánh cho thấy vận tốc rút ngắn telomere tương đối chậm ở tuổi thanh niên, nhưng càng nhanh chóng khi tuổi về già sau 50 -70 tuổi (8). Tuổi thọ đời người giống như cuộn chỉ, cùng một đơn vị thời gian, khi còn trẻ cuộn chỉ còn đầy, trục cuộn chỉ quay rất chậm, nhưng khi càng về già, cuộn chỉ cuộc đời gần hết, trục cuộn chỉ quay rất nhanh, cho đến khi hết chỉ thì cuộc đời chấm dứt.
So sánh giữa hai nhóm người có số tuổi từ 20 đến 95, một nhóm không bị căng thẳng tinh thần và một nhóm bị căng thẳng tinh thần nặng. Nhóm không bị căng thẳng hàng năm mất 31 -63 base pairs, trong lúc nhóm căng thẳng tinh thần nặng mất 550 base pairs/năm, tương ứng với 9 -17 năm chết sớm hơn (8). Các nghiên cứu cũng cho thấy nhóm căng thẳng tinh thần nặng chứa ít enzyme tolemerase, nhưng chứa nhiều chất kích thích oxit hóa như glucocorticoids. Glucocorticoids là chất kích thích tố do thượng thận tiết ra khi bị căng thẳng tinh thần, sẽ làm hại tế bào thần kinh (neurons) đồng thời làm suy giảm enzyme chống oxit hóa, hậu quả là thâu ngắn telomere (8).
Căng thẳng tinh thần (stress) là một phản ứng bộc phát của cơ thể khi đương đầu với những nghịch cảnh và vấn nạn. Phản ứng này tác hại cho sức khỏe nếu tình trạng căng thẳng trầm trọng và kéo dài kinh niên vì hậu quả có thể làm biến đổi sinh học, làm giảm chất xám trong não, và còn ảnh hưởng đến chức năng của gen trong bộ di truyền.
Trong bộ não, nơi chi phối căng thẳng và cảm nhận đau đớn là trục hạch hypothalamus – pituitary – adrenal (HPA) và hệ thần kinh giao cảm (SNS, sympathetic nervous system).
Khi tinh thần căng thẳng do nghịch cảnh như lúc tang gia, hốt hoảng khi biết có bệnh ngặt nghèo, bị chấn thương, hay khủng hoảng tài chánh, hay làm việc quá cân não, v.v., hệ gen trong não bộ sản xuất một phân tử CTRA (Bảo tồn phản ứng được phiên mã đối với nghịch cảnh – Conserved Transcriptional Response to Adversity). CTRA có 2 đặc tính chính.
 
Đặc tính thứ nhất là điều khiển những gen gây chứng viêm ở tế bào qua trung gian lần lượt của phân tử NF-kB (nuclear factor kappa B), phân tử này điều khiển những gen trong bộ di truyền sản xuất những protein có tên cytokines. Đồng thời, hệ thần kinh giao cảm (SNS) khởi động sản xuất kích thích tố dẫn truyền thần kinh epinephrine và norepinephrine.
Trong trường hợp người có sức khỏe với tâm trí bình thường, epinephrine và norepinephrine ở thể cân bằng, cytokines bị ngăn cản hoạt động, nên không có chứng viêm.
Trong trường hợp bị căng thẳng tinh thần, 2 chất này không còn cân bằng, cng thêm ảnh hưởng thiếu cân bằng giữa serotonin và dopamine, chất cytokines được kích động sản xuất nhiều, nên gây chứng viêm.
Nếu chứng viêm ngắn ngủi thì vô hại cho sức khỏe. Chất cytokines gây chứng viêm ở tế bào, đây chỉ là một phản ứng nhất thời vô hại, mà có lợi vì chứng viêm nhất thời kích động hệ miễn nhiễm chống lại vết thương. Đồng thời, trục hypothalamus – pituitary – adrenal (HPA) khởi động sản xuất chất glucocorticoids và chất dẫn truyền thần kinh acetycholine, hai chất này cũng có nhiệm vụ ngăn chận chứng viêm.
Tuy nhiên, nếu chứng viêm kéo dài nhiều năm thành kinh niên thì có hậu quả nguy hại như ung thư, các bệnh suy thần kinh, suyễn, phong thấp, bệnh cơ tim và rối loạn tâm thần như trầm cảm.
Đặc tính thứ nhì của CTRA là triệt giảm gen điều chỉnh hệ miễn nhiễm, làm bệnh nhân dễ bị nhiễm trùng, nhiễm virus và ung độc, lão hóa sớm và chết trẻ.
Ngược lại, người bị tâm thần hay căng thẳng tinh thần kinh niên thực hành các phương pháp luyện tập thuần tâm trí như khấn nguyện lần xâu chuỗi (bồ đề của Phật giáo, Mân Côi của Thiên chúa giáo, v.v.) của người có đức tin, ngồi tịnh, thiền (meditation, mindfullness), tập hít thở sâu, hay yoga, taichi, luyện khí công, v.v. đều làm đảo ngược quy trình viêm hóa, bằng cách sửa chữa hệ gen không còn sản xuất chất cytokines, mà lại gia tăng lượng serotonin làm con người cảm thấy sảng khoái, hạnh phúc, yêu đời. Trong trường hợp này, telomere được kìm hãm việc rút ngắn, tuổi thọ được tăng thêm (9).
Thân Tâm An Lạc là chìa khóa sống thọ.
 
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Elizabeth Blackburn and Elissa Epel (2017). A Revolutionary Approach to Living Younger, Healthier, Longer. The Telomere Effect. Grand Central Publishing New York.
2. Michael Pietroforte (18/3/2017). Book review – The Telomere Effect – More damage to the damage theory of aging. https://hplus.club/blog/book-review-the-telomere-effect-more-damage-to-the-damage-theory-of-aging/
3. Zoë Corbyn (29/1/2017). Elizabeth Blackburn on the telomere effect: ‘It’s about keeping healthier for longer’.
4. Claudia Dreifus (3/7/2007). Finding Clues to Aging in the Fraying Tips of Chromosomes. http://www.nytimes.com/2007/07/03/science/03conv.html
5. CBS News (03/1/2017). "The Telomere Effect" describes how state of mind, sleep and diet impact health. https://www.cbsnews.com/news/telomere-effect-book-living-younger-healthier-longer/
7. Jennifer Newton (7 april 2017). A review: The telomere effect. https://www.chemistryworld.com/review/the-telomere-effect/3007026.article
8. Elissa S. Epel, Elizabeth H. Blackburn, Jue Lin, Firdaus S. Dhabhar, Nancy E. Adler, Jason D. Morrow, and Richard M. Cawthon (2004). Accelerated telomere shortening in response to life stress. Proc Natl Acad Sci U S A; 101(49): 17312–17315. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC534658/
9. Trần-Đăng Hồng (2017). Tín ngưỡng trong cái nhìn của nhà tâm lý di truyền học – lợi ích của tịnh, thiền, yoga và taichi. Khoa Học Net ngày 27/11/2017. https://khoahocnet.com/2017/11/27/tran-dang-hong-phd-tin-nguong-trong-cai-nhin-cua-nha-tam-ly-di-truyen-hoc-loi-ich-cua-tinh-thien-yoga-va-taichi/
 
Reading, 27/2/2018
PHỤ TRÁCH BIÊN TẬP  
  VÕ THANH NGHI
vothanhnghiag@yahoo.com.vn
NGUYỄN THANH LIÊM
huunghi68dvb@yahoo.com


Địa chỉ liên lạc: thnlscantho.3@gmail.com

Sáng lập : Dr TRẦN ĐĂNG HỒNG

Đặc San:
Đặc san XUÂN CANH DẦN (2010)
Đặc san XUÂN TÂN MÃO (2011)
Đặc san XUÂN NHÂM THÌN (2012)
Đặc san XUÂN QUÝ TỴ (2013)
Đặc san XUÂN GIÁP NGỌ (2014)
Đặc san XUÂN ẤT MÙI (2015)
Đặc san XUÂN BÍNH THÂN (2016)
Đặc san XUÂN ĐINH DẬU (2017)

Đặc san "Lưu Bút Ngày Xanh I (2010)
Đặc san Lưu Bút Ngày Xanh II (2011)
Đặc san Lưu Bút Ngày Xanh III (2012)
 
https://www.facebook.com/groups/124948084959931/  
   
Advertisement  
   
=> Do you also want a homepage for free? Then click here! <=